Het gezichtsvermogen van paarden: gezichtsveld en visuele kwaliteit, wat weten we daarover?

1. Gezichtsveld van het paard

Om het gezichtsvermogen van het paard beter te begrijpen, gaan we eerst kijken naar de bijzonderheden van zijn oog. Het oog van het paard is het grootste van alle landzoogdieren. Het bevindt zich aan de zijkant van het hoofd en de pupil is horizontaal.

Dit alles draagt bij aan een panoramisch gezichtsveld dat horizontaal zeer uitgebreid is. Het paard kan namelijk zonder zijn hoofd te bewegen 340 graden rondom zich heen zien. Zijn blinde vlekken bevinden zich achter zijn achterhand en onder zijn neus.

Ter vergelijking: onze ogen, die zich aan de voorkant bevinden, geven ons een gezichtsveld van slechts ongeveer 180 graden. Bovendien is onze pupil rond, waardoor ons gezichtsveld even hoog als breed is.

 Het paard heeft daarentegen een beperkt zicht in verticale richting, het ziet slecht boven zijn hoofd, waardoor zijn gezichtsveld des te beperkter is naarmate zijn hoofd lager hangt. Het ziet ook niet goed vlak onder zijn neus. Daarom heeft het soms moeite om de lekkernijen te pakken die u hem voorhoudt, en zoekt het ze blindelings met behulp van zijn snorharen.

Zichtveld van het paard in het horizontale en verticale vlak(bron: FFE)

De lijn die hier ter hoogte van het oog van het paard is getekend, bepaalt zijn zeer beperkte verticale gezichtsveld.

2. Visuele kwaliteit van het paard

Dankzij dit zeer brede gezichtsveld kan het paard elk moment een groot gebied scannen en de kleinste bewegingen waarnemen. Daar staat tegenover dat zijn monoculaire zicht vrij onnauwkeurig is en het geen reliëf kan onderscheiden. Dit komt overeen met de gebieden die door één oog worden waargenomen, dus aan de zijkanten die het grootste deel van het gezichtsveld beslaan. Het binoculaire gezichtsveld is beperkt, vooral als het paard zijn hoofd laat zakken, maar het is het enige gebied waar het paard nauwkeurig en in reliëf ziet, waardoor het bijvoorbeeld afstanden kan inschatten.

Het paard wordt dus gemakkelijk verrast door elementen aan de zijkanten die de ruiter niet waarneemt. Het paard ziet namelijk bewegende elementen op grote afstand zonder dat het de afstand kan inschatten, wat tot onevenredige reacties kan leiden.

3. Kleuren zoals het paard ze ziet

De verwerking van licht door het oog, en dus ook de waarneming van kleuren of het zien in het donker, gebeurt door cellen in het netvlies die kegeltjes en staafjes worden genoemd.

De kegeltjes zorgen ervoor dat we kleuren kunnen zien. De menselijke waarneming kent drie soorten kegeltjes, waarmee rood, blauw en groen kunnen worden waargenomen. Paarden hebben geen 'rode' kegeltjes, waardoor ze kleuren minder goed waarnemen. Dit zogenaamde dichromatische zicht zorgt voor een ietwat sepia-achtig beeld. Groen en rood zijn moeilijk van elkaar te onderscheiden.

Hieronder ziet u het kleurenpalet zoals dat door mensen wordt waargenomen in vergelijking met dat van paarden:

Vergelijking van het zicht van de mens (boven) en het paard (onder) op hetzelfde landschap. De verschillen in gezichtsveld, scherpte en kleur zijn duidelijk te zien(bron: Haras de la Cense)

Kleur maakt het mogelijk om elementen te onderscheiden van hun achtergrond. In tegenstelling tot zijn ruiter, is het voor het paard moeilijk om een rood of geel stilstaand object te onderscheiden van de over het algemeen groene achtergrond. Het zal het echter van ver opmerken als het beweegt, meestal eerder dan de mens, en soms heftig reageren.

Paarden hebben daarentegen meer staafjescellen dan mensen, waardoor ze in het donker kunnen zien. Bovendien heeft het netvlies een reflecterend gebied, dat goed zichtbaar is bij een fundusonderzoek, waardoor de lichtintensiteit kan worden verhoogd.

Paarden zien dus beter dan mensen in het donker. Dat weerhoudt hen er echter niet van om bang te zijn voor het donker en snel schrikachtig te worden in het schemerdonker.

Bovendien kunnen paarden slecht omgaan met plotselinge veranderingen in lichtomstandigheden (bij het verlaten/binnenkomen van een stal, in het bos, in de paardenbox, enz.).

Video-simulatie van het gezichtsvermogen van paarden in vergelijking met dat van mensen:

https://www.facebook.com/Haras.LaCense.Fanpage/videos/1135019499918691

4. Veranderingen in het gezichtsvermogen bij oogproblemen bij paarden

We zijn altijd bang voor de gevolgen van oogziekten bij paarden, maar wat is nu eigenlijk hun invloed op het gezichtsvermogen?

Hier volgen enkele voorbeelden om de problemen van uw paard beter te begrijpen:

Littekens van hoornvlieszweren: aanwezigheid van een ondoorzichtige vlek in het gezichtsveld, zoals een vlek op een bril.

Synéchies (gevolgen van uveïtis): zeer beperkt zicht bij weinig licht omdat de pupil zich niet kan verwijden.

Cataract: zeer wazig gebied dat zich over een groot deel van het gezichtsveld uitstrekt, troebel wordt en zich naarmate de aandoening vordert steeds verder uitbreidt.

Eenzijdig blinde paarden: verstoord gezichtsveld, maar vooral verlies van dieptezicht. Meer moeite om afstanden in te schatten.

Naast veranderingen of verlies van het gezichtsvermogen veroorzaken oogaandoeningen vaak ook hevige pijn.

Pauline Cantet, paardendierenarts.